PZPK: inwestycje publiczne odpowiadają za 65 proc. popytu na kruszywa

– Kruszywa są podstawowym materiałem budowlanym. Bez nich realizacja jakiejkolwiek inwestycji nie byłaby możliwa. Rynek ten jest mocno powiązany ze skalą, rodzajami oraz dynamiką realizacji inwestycji, głównie budowlanych – mówi dr inż. Łukasz Machniak, dyrektor biura Polskiego Związku Producentów Kruszyw i adiunkt na Wydziale Inżynierii Lądowej i Gospodarki Zasobami w Akademii Górniczo-Hutniczej.

Stabilność rynku kruszyw powiązana jest z dynamiką PKB. Przy rocznym wzroście na poziomie 2,2 proc. rynek pozostaje stabilny. Wyższy wzrost gospodarczy zwiększa zapotrzebowanie na kruszywa, a niższy – je ogranicza.

– W ostatnich latach obserwuje się stabilny popyt. Wynosi on około 230 mln t rocznie, przy czym około 80 mln t to kruszywa łamane, a 150 mln t to kruszywa okruchowe, głównie piaski i żwiry. Kruszywa łamane produkowane są w około 240 lokalizacjach, głównie na Dolnym Śląsku i w województwie świętokrzyskim, natomiast kruszywa żwirowo-piaskowe w około 2,5 tys. lokalizacji w całym kraju – wyjaśnia dr Machniak.

Według danych z prezentacji „Rola i znaczenie kruszyw w krajowej gospodarce” przychód netto branży w Polsce wyniósł 7–9 mld zł. Segment inwestycji publicznych odpowiada za 65 proc. popytu, a segment prywatny za 35 proc.

– Przed nami jeszcze sporo wyzwań inwestycyjnych, w tym CPK, kolej dużych prędkości, inwestycje PKP PLK, kontynuacja budowy dróg szybkiego ruchu, a także inwestycje samorządów i podmiotów prywatnych – dodaje ekspert.

Prognozy wskazują, że udział inwestycji w PKB będzie wyższy niż w poprzednich latach, co może zwiększyć zapotrzebowanie na kruszywa.

– Z moich badań wynika, że względem 2023 roku istnieje potencjał około 20 proc. do zwiększenia wydobycia kopalin w istniejących zakładach. Szacuje się, że do realizacji CPK potrzebne będzie około 6 mln t kruszyw magmowych i metamorficznych, produkowanych głównie na Dolnym Śląsku. Udział tych frakcji w produkcji nie przekroczy 20–25 proc., co oznacza, że do pokrycia zapotrzebowania na 6 mln t kruszyw potrzebne jest wydobycie około 25 mln t kopalin – tłumaczy dr Machniak.

Członkowie PZPK zwracają uwagę, że przy kumulacji inwestycji może wystąpić niedobór kruszyw, szczególnie grysów i tłucznia kolejowego, oraz problemy logistyczne.

– W perspektywie 15 lat wystarczalność zasobów kończy się w 55 złożach, z których wydobywa się kopaliny do produkcji kruszyw łamanych. Jeśli nie uda się wydłużyć żywotności tych złóż lub otworzyć nowych lokalizacji, a istniejące kopalnie nie pokryją brakującego wolumenu, podaż może spaść z obecnych 80 mln t do poniżej 50 mln t – podkreśla ekspert.

Potencjał odbudowy szacowany jest na około 60 proc., czyli do poziomu 65 mln t, co nadal może stwarzać ryzyko niedoborów.

– Niektóre braki mogą być uzupełnione kruszywami z recyklingu, które już są dostępne na rynku, jednak procedury administracyjne ograniczają ich wykorzystanie. Warto zwiększyć udział materiałów porozbiórkowych i staroużytecznych jako alternatywy dla kruszyw naturalnych i kierować je do bardziej wymagających zastosowań – mówi dr Machniak.

Ekspert podkreśla, że mimo związku dostępności kruszyw z rozwojem gospodarczym temat ten nie cieszy się zainteresowaniem decydentów.

– Temat jest niewygodny, bo dotyczy planowania przestrzennego, własności prywatnej, gruntów rolnych i leśnych, akceptacji społecznej oraz środowiska. Jeśli Polska ma ambicje trwałego rozwoju na poziomie przynajmniej 2,2 proc. PKB, zasoby surowców mineralnych powinny być traktowane jako strategiczne i chronione – ocenia dyrektor biura PZPK.