W 2026 roku obowiązki związane z posiadaniem wyrobów zawierających azbest wracają z pełną mocą. Choć przez lata samorządy rzadko sięgały po sankcje, przepisy pozostają jednoznaczne: brak wymaganych dokumentów może oznaczać mandat, a w skrajnym przypadku grzywnę sięgającą 5 000 zł. Problem dotyczy tysięcy właścicieli domów jednorodzinnych, budynków gospodarczych i obiektów rolniczych, na których nadal znajdują się dachy z eternitu lub inne elementy zawierające azbest.
Każdy właściciel nieruchomości, na której znajdują się wyroby zawierające azbest, ma obowiązek corocznego składania informacji o ich rodzaju, ilości i miejscu występowania. Dokument składa się do 31 stycznia za poprzedni rok kalendarzowy. Obowiązek ten obowiązuje aż do momentu całkowitego usunięcia azbestu z posesji.
Osoby fizyczne składają informację do burmistrza, wójta lub prezydenta miasta właściwego dla lokalizacji nieruchomości. Podmioty prawne, takie jak firmy czy spółdzielnie mieszkaniowe, przekazują dokument marszałkowi województwa. Informację należy sporządzić w dwóch egzemplarzach – jeden trafia do urzędu, drugi właściciel przechowuje u siebie co najmniej przez rok.
Samo zgłoszenie posiadania azbestu nie wyczerpuje obowiązków właściciela. Przepisy wymagają również przeprowadzenia inwentaryzacji wszystkich wyrobów zawierających azbest na terenie nieruchomości oraz oceny ich stanu technicznego. Ocena ta wykonywana jest na specjalnym arkuszu i pozwala określić stopień pilności działań.
Wyróżnia się trzy stopnie pilności. Pierwszy oznacza konieczność bezzwłocznego usunięcia lub zabezpieczenia azbestu. Drugi wymaga ponownej oceny po roku, a trzeci – kontroli stanu wyrobu po 5 latach. Dokumentację z inwentaryzacji i oceny stanu należy przechowywać razem z książką obiektu budowlanego lub dokumentacją miejsca, w którym znajduje się azbest, a kopię przekazać do właściwego urzędu.
Podstawą do nakładania kar jest Prawo ochrony środowiska. Brak złożenia informacji o wyrobach zawierających azbest lub brak oceny ich stanu technicznego może skutkować mandatem nałożonym przez burmistrza lub marszałka województwa w wysokości od 500 do 1 000 zł. Jeżeli sprawa trafi do sądu, grzywna może wzrosnąć nawet do 5 000 zł.
W praktyce sankcje finansowe to nie jedyne konsekwencje. Coraz więcej samorządów wprost wskazuje, że właściciel, który nie dopełni obowiązku zgłoszenia azbestu, traci możliwość ubiegania się o dofinansowanie na jego usunięcie. Oznacza to, że zaniedbanie formalności dziś może przełożyć się na znacznie wyższe koszty w przyszłości.
Szczególnie dotkliwe kary przewidziano za samodzielny demontaż wyrobów azbestowych. Właściciel, który zdecyduje się zdjąć eternit z dachu we własnym zakresie, naraża się na grzywnę od 1 000 do nawet 20 000 zł. Prawo jasno wskazuje, że usuwanie azbestu może być prowadzone wyłącznie przez wyspecjalizowane firmy posiadające odpowiednie uprawnienia i zaplecze techniczne.
Wysokie kary grożą również wykonawcom, którzy podczas prac naruszą wymagania formalne lub organizacyjne. Dodatkowo ustawodawca określił ostateczny termin likwidacji azbestu w Polsce – 31 grudnia 2032 r. Po tej dacie obecność wyrobów zawierających azbest na nieruchomości będzie traktowana jako naruszenie przepisów.
Kontrole wykazały, że w poprzednich latach gminy rzadko sięgały po sankcje wobec mieszkańców, którzy nie składali informacji o azbeście. Jak wynika z ustaleń Najwyższa Izba Kontroli, w latach 2016–2021 żaden z kontrolowanych samorządów nie kierował takich spraw do organów uprawnionych do nakładania grzywien. Przyczyną było przekonanie o niskiej szkodliwości uchybień oraz nadzieja na uzupełnienie danych w kolejnych inwentaryzacjach.
Jednocześnie NIK wskazała, że tam, gdzie gminy prowadziły działania informacyjne i edukacyjne, mieszkańcy znacznie rzetelniej wywiązywali się z obowiązków, a samorządy te należą dziś do liderów w usuwaniu azbestu i mają realne szanse na dotrzymanie terminu 2032 r.
Właściciele nieruchomości mogą korzystać z bezpłatnych formularzy opracowanych przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii. Obejmują one wzór informacji o wyrobach zawierających azbest oraz arkusz oceny stanu i możliwości bezpiecznego użytkowania tych wyrobów. Dokumenty te są również dostępne w Bazie Azbestowej i stanowią podstawę do prawidłowego wywiązania się z obowiązków.
Nowe przepisy o ogrodzeniach 2026. Zakaz ostrych zabezpieczeń
Chcesz dowiedzieć się więcej? Czytaj aktualności techniki budowlanej - zamów:
Bezpłatny egzemplarz Prenumeratę
