Od czego zależy rozwój korzeni rzepaku – czy intensywność uprawy gleby ma znaczenie?

Rozwój korzeni rzepaku zależy od intensywności uprawy gleby

Spójrzmy zatem na strukturę pól doświadczalnych firmy Horsch. Każdy kto miał okazję zobaczyć je na własne oczy dobrze pamięta, iż każdy rząd poprzeczny symuluje wieloczłonowy płodozmian składający się z pszenicy, kukurydzy, rzepaku i w zależności od presji traw i chorób, roślin strączkowych (bobiku lub grochu). W pierwszym rzędzie odbywa się orka, w drugim – spulchnianie gleby na głębokość ok. 20 cm (kultywator Tiger), w trzecim – uprawa gleby zredukowana do głębokości 10 cm (zwykle Terrano lub Cruiser), zaś w ostatnim – wysiew w systemie no-till (siew bezpośredni).

Warunki siewu rzepaku

Ubiegłoroczne warunki siewu oraz uprawy przygotowawczej były mokre i zmienne. Kapilarność była często niszczona przez uprawę gleby, a zbyt krótkie okna czasowe prowadziły do tworzenia się w bruździe siewnej warstw mazistych, co skutkowało trudnym ukorzenianiem się wielu nasion. Po siewie we wrześniu 2023 r. nastąpiła faza suszy, co sprawiło, że wiele łanów w regionie zaczęło wschodzić dopiero na początku października. W efekcie rolnikom trudno było wybrać pomiędzy „złym siewem” a decyzją o tym, by „w ogóle nie siać”.

Na poletkach doświadczalnych Horscha wysiewano rzepak pod koniec sierpnia, w stosunkowo krótkim czasie pomiędzy dwoma fazami deszczu (35 K/m² LG Ambassador). Pierwsze pole obsiano po orce siewnikiem z broną wirnikową (rozstaw rzędów 15 cm). Na polu 2. i 3. do siewu użyto siewnika Pronto DC ze zintegrowaną talerzówką (rozstaw rzędów 15 cm). Na polu 4., na działce bezorkowej, siew przeprowadzono agregatem Avatar SD (rozstaw rzędów - 16,7 cm). Oprócz siewu na tych czterech polach na osobnej działce zastosowano metodę StripTill (Focus). Warunki siewu w Sitzenhof stanowiły wyzwanie, co znalazło odzwierciedlenie w ocenie korzeni rzepaku.

Generalnie wszystkie łany sprawiają dobre wrażenie. Jak dotąd obecna obfitość opadów nie spowodowała u roślin żadnego niedoboru. Interesujące, co wydarzy się gdy na początku lata nadejdą zapowiadane susze, bo w tej fazie decyduje się wielkość MTZ (masa 1000 ziaren), w związku z czym faza ta ma duży wpływ na plon. To wtedy optymalny rozwój korzenia ma największe znaczenie. Z analizy korzeni wynika, że w miarę możliwości należy unikać powstawania warstw mazistych w bruździe siewnej, zarówno pionowych, jak i poziomych, a także zagęszczeń gleby. W latach, w których gleba jest zbyt wilgotna, siew bezpośredni może mieć tę zaletę, że w nie tworzą się w niej dodatkowe warstwy zakłócające, dzięki czemu może nastąpić równomierny rozwój korzeni.

Wiosenna ocena

1. Mocno rozgałęziona roślina z mocnym pędem głównym - efekt siewu po pługu. — Mocno rozgałęziona roślina z mocnym pędem głównym - efekt siewu po pługu.

Poletko nr 1 – po pługu:

W tym przypadku ocena dokonana wiosną 2024 r. wskazuje na dobrze rozgałęzioną roślinę z mocnym pędem głównym. Trudno zakładać niedobór składników odżywczych. Średnica szyjki korzenia jest do zaakceptowania. Gwałtowne zapadnięcie się średnicy szyjki korzeniowej następuje na głębokość 4-5 cm, bezpośrednio na głębokości brony wirnikowej.

Co prawda niektórym mniejszym korzeniom udało się dotrzeć głębiej, jednak wyraźnie widać warstwę mazi utworzoną przez obracające się zęby brony wirnikowej. Oznacza to, że brona wirnikowa nie była w stanie przeciwdziałać strukturze gleby zniszczonej przez pług.

2. Mimo uprawy na głębokości 20 cm korzeń palowy mógł osiągnąć większą głebokość. — Mimo uprawy na głębokości 20 cm korzeń palowy mógł osiągnąć większą głebokość.

Poletko nr 2 – uprawa na głębokości 20 cm:

Również na drugim poletku widoczna jest mokra uprawa z zeszłego roku. Ze względu na większy, buforujący udział mulczu w górnej warstwie oraz mniejszą aktywną ingerencję części uprawowej siewnika - talerzówka (w porównaniu z broną wirnikową), mechaniczna „bariera”, nie jest tak wyraźna jak na poletku nr 1, jednak nadal pozostaje widoczny.

I choć korzeń palowy mógł w widoczny sposób osiągnąć większą głębokość, jednak jego wzrost jest również ograniczony. Potwierdza to, iż nie sposób lekceważyć ryzyko związane z powstaniem warstw mazistych i zagęszczeń, jakie powstają w wyniku stosowania w mokrych warunkach bron talerzowych.

3. Uprawa na głębokości 10 cm sprawiła, iż korzenie w luźnej warstwie bardzo dobrze się rozwinęły. — Uprawa na głębokości 10 cm sprawiła, iż korzenie w luźnej warstwie bardzo dobrze się rozwinęły.

Poletko nr 3 – uprawa na głębokości 10 cm:

Stosunkowo płytka uprawa (maksymalna głębokość 10 cm) sprawiła, iż korzenie w luźnej warstwie bardzo dobrze się rozwinęły. Również szyjka korzenia wykazuje tutaj znaczne zgrubienie. Nagła późniejsza zmiana na silnie rozgałęziony, filigranowy system korzeniowy wskazuje, że w tym obszarze nastąpiło zagęszczenie, które zostało obrośnięte dookoła lub które przebił korzeń.

Nie ma jednak wyraźnego korzenia palowego, co jest typowe dla rzepaku. W jego miejscu pojawiło się za to wiele korzeni drugiego rzędu.

Poletko nr 4 – siew bezpośredni:

Na poletku, gdzie sieje się w siewie bezpośrednim, rozwój roślin jest zwykle opóźniony o ok. 2 tygodnie w porównaniu z poletkami uprawianymi np. na głębokości 20 cm. Powodem tego jest wolniejsze nagrzewanie się gleby wiosną, co wynika z dwóch czynników. Po pierwsze gleba jest pokryta materiałem organicznym, co znacznie ogranicza nagrzewanie się gleby ze względu na odbicia promieni słonecznych.

Po drugie zaś należy wziąć pod uwagę gęstość gleby na cm³. Ze względu na brak spulchniania gleby wymiana gazowa jest utrudniona – podobnie rzecz się ma jeśli chodzi o wymianę ciepłego i zimnego powietrza. Mimo że temperatura gleby na tym poletku była niższa, rzepak wykształcił wyraźny korzeń palowy. Można to wytłumaczyć faktem, że chociaż gleba jest tutaj gęstsza niż na pozostałych poletkach, to jednak nie wykazuje gwałtownych zmian.

4. Mimo, że temperatura gleby na tym poletku była niższa, rzepak wykształcił wyraźny korzeń palowy. — Mimo, że temperatura gleby na tym poletku była niższa, rzepak wykształcił wyraźny korzeń palowy.

4a. Zastosowanie siewu bezpośredniego skutkuje tym, że rozwój roślin jest zwykle opóźniony. — Zastosowanie siewu bezpośredniego skutkuje tym, że rozwój roślin jest zwykle opóźniony.

Oddzielne poletko – StripTill:

Z przeprowadzonego badania wynika, iż najlepiej wypadł rzepak wysiany Focusem. Korzeń palowy został dobrze rozwinięty, a szyjka korzenia o średnicy 3-4 cm wykazała dobrą wielkość. Masa korzeni jest całkiem dobrze rozłożona, chociaż wskazana byłaby większa ich ilość w głębszej warstwie. Brak korzeni na głębokości można przypisać bardzo zimnej i wilgotnej pogodzie.

Ważne jest jednak, aby obserwować postęp rozwoju w przypadku suszy. Jedynie pionowe zagęszczenia spowodowane pracą redlicą ograniczyły wzrost korzeni na boki i spowodowały wzmożony wzrost wzdłuż spulchnionego pasa. Efekt tworzenia się warstw mazistych w bruździe siewnej występuje głównie w przypadku kukurydzy, może jednak również powstać na skutek zbyt wilgotnych warunków siewu.