Walce drogowe elektryczne i automatyzacja zagęszczania

BOMAG: trzy tryby pracy i aktywne hamowanie

Jedna maszyna może pracować na nasypie, a później zagęszczać grunt nad instalacją lub tuż przy budynku, ale wymaga to zmiany sposobu oddziaływania na podłoże. BOMAG BW 177 BVO-5 PL odpowiada na ten problem trzema trybami wybieranymi przez operatora: dużą amplitudą, małą amplitudą i oscylacją. Jednobębnowy walec ma masę około 7 t, szerokość roboczą 1,69 m i silnik o mocy 55,4 kW. Duża amplituda służy do głębokiego zagęszczania, natomiast oscylacja ogranicza pionowe przenoszenie drgań. Według producenta maszyna może pracować z warstwami żwiru i piasku o grubości do 50 cm oraz gruntu mieszanego do 40 cm, ale wynik zależy od wilgotności, składu podłoża i liczby przejazdów. Opcjonalne systemy TERRAMETER i BOMAP pomagają oceniać postęp robót, dzięki czemu operator nie musi zagęszczać powierzchni wyłącznie na podstawie doświadczenia i ustalonej liczby przejazdów.

W lżejszej klasie producent oferuje elektryczne walce tandemowe BOMAG BW 100 AD e-5 i BW 120 AD e-5. Maszyny mają odpowiednio około 1 i 1,2 m szerokości roboczej, a układ 48 V korzysta z akumulatora o pojemności 25 kWh. Oddzielne silniki odpowiadają za jazdę i wibrację, zaś odzyskiwanie energii podczas hamowania ogranicza jej straty. Możliwość ładowania z instalacji 230 lub 400 V ułatwia organizację pracy, lecz jej sens zależy od dostępnego czasu postoju oraz rzeczywistego obciążenia przyłącza.

Drugim kierunkiem rozwoju jest bezpieczeństwo. Emergency Brake Assist w walcach AP-5 wykorzystuje lidar do obserwowania toru jazdy i może automatycznie zwolnić lub zatrzymać maszynę przed przeszkodą. System uwzględnia prędkość, skręt przegubu i jazdę z przesunięciem bębnów. To wsparcie operatora, a nie zastępstwo obserwacji otoczenia, jednak może ograniczyć ryzyko potrącenia bez gwałtownego hamowania niszczącego świeżą warstwę asfaltu.

Dynapac: CX9C i CP28 do dwóch różnych etapów robót

Dynapac rozwija równolegle walce do precyzyjnego zagęszczania asfaltu oraz maszyny ogumione przeznaczone do końcowego kształtowania warstwy. Dynapac CX9C jest pierwszym przegubowym walcem kombinowanym tej marki: z przodu pracuje bęben o szerokości 1,68 m, a z tyłu zestaw kół. Maszyna należy do klasy około 9 t, korzysta z silnika Deutz Stage V o mocy 55 kW i osiąga przesunięcie boczne do 1,35 m. Wewnętrzny promień skrętu wynoszący około 2,65 m ułatwia prowadzenie maszyny na rondach, parkingach i odcinkach z licznymi przeszkodami. Przesuwne i obracane stanowisko sprawia, że fotel, elementy sterowania oraz ekran pozostają przed operatorem także po zmianie kierunku obserwacji.

Najważniejszą funkcją CX9C jest SEISMIC ASPHALT, czyli automatyczne dostosowywanie częstotliwości wibracji do zmieniającej się sztywności materiału. Rozwiązanie ma ograniczać zarówno niedostateczne, jak i nadmierne zagęszczanie, a przy tym zmniejszać liczbę ręcznych korekt wykonywanych przez operatora. Nie zwalnia jednak z kontroli temperatury mieszanki, liczby przejazdów i wyników pomiarów odbiorowych. Automatyka może poprawić powtarzalność, ale nie naprawi błędów popełnionych podczas transportu albo rozkładania asfaltu.

Inne zadanie realizuje Dynapac CP28, czyli walec ogumiony oferowany w Europie w wersji Stage V. Jego masa podstawowa wynosi około 9,6 t, a elastyczny system balastowania pozwala zwiększyć ją do około 28 t. Regulowane ciśnienie w oponach i równomierne zachodzenie ich śladów pomagają domknąć powierzchnię asfaltu oraz pracować z piaskiem, żwirem i gruntami półspoistymi. Do wyboru jest kabina symetryczna albo asymetryczna, nastawiona na lepszą obserwację krawędzi roboczej. CX9C i CP28 nie są więc bezpośrednimi zamiennikami: pierwszy koncentruje się na precyzyjnej wibracji i zwrotności, drugi na docisku opon, regulowanym balaście i równym wykończeniu warstwy.

HAMM: elektryczne HD CompactLine i prostsze walce dla rentalu

Kompaktowy walec często pracuje w centrum miasta, na parkingu albo przy ciągu pieszym, gdzie hałas i spaliny są równie istotne jak skuteczność zagęszczania. Elektryczne walce HAMM HD CompactLine obejmują modele HD 10e o szerokości bębna 1 m oraz HD 12e z bębnem 1,2 m. Ich masa robocza wynosi, zależnie od wersji, około 2,6–2,8 t. Akumulator litowo-jonowy ma pojemność 23,4 kWh i pracuje w instalacji 48 V, zasilając układ jazdy, kierowania i wibracji albo oscylacji. Producent deklaruje energię wystarczającą na typowy dzień roboczy, jednak rzeczywisty czas działania zależy od udziału jazdy, intensywności wibracji, temperatury i przerw w pracy.

Ładowanie trwa około 7,5 godziny z instalacji 230 V oraz około 4 godzin przy zasilaniu 400 V. To oznacza, że elektryczny walec można przygotować do kolejnej zmiany na bazie bez specjalnej stacji szybkiego ładowania, o ile dostępne przyłącze ma odpowiednią moc. Rekuperacja podczas hamowania, tryb ECO i automatyczne wyłączanie ograniczają niepotrzebne zużycie energii. Brak lokalnej emisji spalin oraz cichsza praca mają największą wartość w strefach miejskich, tunelach i przy obiektach czynnych, natomiast na rozproszonych budowach bez pewnego zasilania wersja spalinowa może pozostać łatwiejsza organizacyjnie.

Gama obejmuje konfiguracje z dwoma bębnami wibracyjnymi, bębnem wibracyjnym i oscylacyjnym, a także odmiany kombinowane z ogumieniem. Trzypunktowy przegub pomaga równomiernie rozłożyć masę i utrzymać kontakt bębnów z nawierzchnią na zakrętach. Alternatywą są wprowadzone w 2025 r. modele HD 10 G-Tier i HD 12 G-Tier z silnikiem Yanmar Stage V o mocy 18,2 kW. Powstały z myślą o prostym wdrożeniu operatora, łatwym serwisie i częstych zmianach użytkowników w wypożyczalniach. Ich dostępność jest rozszerzana stopniowo, dlatego dealer powinien potwierdzić, czy wybrana konfiguracja jest już oferowana na danym rynku.

Ammann: lepsza widoczność i sterowanie bez kierownicy

Przy wielogodzinnej pracy na asfalcie drobne ograniczenia widoczności i niewygodna pozycja operatora szybko przekładają się na jakość prowadzenia maszyny. Ammann ARX 90-2 i ARX 110-2 otrzymały symetryczną kabinę pozbawioną przedniej i tylnej belki poprzecznej, co otwiera widok na bębny i krawędzie pasa roboczego. Obydwa przegubowe walce tandemowe mają szerokość roboczą 1,68 m i są przeznaczone do wydajnego zagęszczania asfaltu na drogach, parkingach, terenach przemysłowych oraz lotniskach. Dwustopniowy układ wibracyjny pracuje w zakresie częstotliwości od 37 do 54 Hz, a deklarowana siła zagęszczania wynosi od 47 do 120 kN na bęben. Dzięki temu operator może dopasować oddziaływanie maszyny do grubości oraz rodzaju układanej warstwy.

Najbardziej widoczną zmianą jest Fingertip Steering, czyli sterowanie walcem bez tradycyjnej kierownicy. Elementy kierowania znajdują się przy podłokietnikach, dzięki czemu operator może zachować podparcie dłoni i bardziej naturalną pozycję podczas częstych zmian kierunku. Dziesięciocalowy ekran wraz z fotelem obraca się i przesuwa, utrzymując informacje o parametrach maszyny w polu widzenia. Opcjonalny tryb jazdy „na kraba” zwiększa szerokość roboczą i ułatwia zagęszczanie przy krawężniku, natomiast system ACEforce pozwala obserwować postęp zagęszczania. W praktyce dopłata do wyposażenia pomiarowego ma sens wtedy, gdy dane są rzeczywiście wykorzystywane do korygowania przejazdów i dokumentowania pracy.

Mniejszą i bezemisyjną alternatywą jest opisany przez ATB przy okazji nowości Ammann na Baumie model eARX 26-2. Walec waży około 2,64 t, ma bębny o szerokości 1,2 m oraz instalację 48 V z akumulatorem LiFePO₄. Elektryczny napęd jazdy i wibracji współpracuje z odzyskiwaniem energii, a ładowanie może odbywać się z instalacji 230 lub 400 V. To seryjna maszyna do prac miejskich i stref wrażliwych na hałas, ale czas pracy oraz wyposażenie trzeba potwierdzić dla zamawianej wersji.

Wacker Neuson: RD24e i RD28e w trzech konfiguracjach

W pracach miejskich jeden kompaktowy walec może kolejno zagęszczać podbudowę, warstwę asfaltu i miejsca przy wysokim krawężniku. Elektryczne walce Wacker Neuson RD24e i RD28e zostały przygotowane właśnie do takich zadań, a także do pracy w tunelach, wykopach i zamkniętych obiektach. RD24e należy do klasy około 2,6 t i ma szerokość roboczą 1 m, natomiast RD28e waży około 2,8 t i pracuje pasem o szerokości 1,2 m. Napęd elektryczny eliminuje lokalną emisję spalin, ale nie ogranicza maszyny do asfaltu: wybór odpowiedniej konfiguracji pozwala dopasować ją również do zagęszczania podłoża.

Oba modele występują z dwoma bębnami wibracyjnymi, przednim bębnem wibracyjnym i tylnym oscylacyjnym albo jako walce kombinowane z ogumieniem z tyłu. Dzięki temu wykonawca może dobrać charakter pracy do nawierzchni, zamiast kupować jedną uniwersalną konfigurację i godzić się na kompromisy. Maksymalna siła odśrodkowa przedniego bębna sięga 49 kN, a dwustopniowa regulacja pozwala zmniejszyć oddziaływanie przy delikatniejszych warstwach. Trzypunktowy przegub wahadłowy równomiernie rozkłada masę, poprawia stabilność na łukach i pomaga uzyskać jednakowy ślad obu bębnów.

Wysoko poprowadzony obrys boczny umożliwia pracę blisko ścian i krawędzi, a składany pałąk ROPS ułatwia przejazd przez niskie bramy oraz transport. Jednolity, graficzny panel obsługi jest istotny zwłaszcza w firmach rentalowych, gdzie operatorzy często zmieniają maszyny. Akumulatory można ładować z instalacji 230 lub 400 V, co upraszcza zaplecze techniczne. O przydatności maszyny przesądzą nie tylko czas pracy, lecz także wariant bębnów i dostępność w Polsce, ponieważ producent zastrzega, że oferta może różnić się zależnie od kraju.

SANY STR27C: kompaktowy walec przygotowany do europejskich wymagań

SANY STR27C zastąpił wcześniejszy model STR30 i jest oferowany w Europie od czerwca 2025 r. Konstrukcja została odchudzona z myślą o wymaganiach transportowych, ale zachowała szerokość roboczą 1,2 m. Masa operacyjna wynosi około 2,75 t, a silnik rozwija 24,6 kW. Najważniejszym parametrem roboczym jest wysoka częstotliwość wibracji dochodząca do 67 Hz, która pozwala zachować właściwy rozstaw uderzeń bębna również przy szybszym przejeździe. Producent podaje prędkość zagęszczania do 8 km/h, choć w praktyce trzeba ją dopasować do temperatury mieszanki, grubości warstwy i wymaganej liczby przejazdów.

Elektroniczne sterowanie napędem trzeciej generacji ma zapewniać płynne ruszanie i zatrzymywanie. Na świeżym asfalcie ma to znaczenie większe niż sama prędkość jazdy, ponieważ gwałtowna zmiana kierunku może pozostawić ślad albo przesunąć materiał. Stanowisko operatora otrzymało ekran dotykowy, więcej miejsca na nogi i możliwość obrotu układu sterowania o ±20°. Boczny przesuw bębnów o 316 mm pomaga obserwować krawędź oraz pracować przy studzienkach, krawężnikach i innych przeszkodach. Kompaktowy promień skrętu i deklarowana zdolność pokonywania wzniesień do 40% zwiększają użyteczność maszyny poza prostymi odcinkami.

Nowe maszyny drogowe SANY pokazują, że producent chce mocniej wejść do europejskiego segmentu kompaktowych maszyn do asfaltu. W przypadku STR27C status rynkowy jest jasny: to model seryjny przeznaczony do sprzedaży w Europie. Ostateczną decyzję warto oprzeć na porównaniu lokalnego serwisu, dostępności części i wartości rezydualnej z ofertą marek dłużej obecnych w tej klasie. Właśnie zaplecze posprzedażowe, a nie pojedynczy parametr katalogowy, może przesądzić o rzeczywistym koszcie użytkowania walca.

Walce drogowe wymagają lepszego dopasowania do zadania

Rynek nie zmierza w stronę jednego uniwersalnego walca. Do gruntu potrzebna jest głębokość oddziaływania i trakcja, do świeżego asfaltu powtarzalność oraz kontrola temperatury, a do wykończenia warstwy przydaje się regulowany docisk ogumienia. Na ciasnych budowach rośnie znaczenie promienia skrętu, przesunięcia bębnów i widoczności ich krawędzi. Napęd elektryczny jest już rozwiązaniem seryjnym przede wszystkim w klasie lekkiej, lecz jego opłacalność zależy od harmonogramu pracy i dostępnego zasilania.

Automatyczne systemy pomiarowe, regulacja wibracji i aktywne hamowanie mogą ograniczyć błędy, zbędne przejazdy oraz ryzyko kolizji. Nie zastępują jednak prawidłowej technologii robót i przygotowanego operatora. Przed zamówieniem maszyny warto przeprowadzić próbę na typowym materiale, sprawdzić rzeczywistą masę transportową z wyposażeniem oraz ustalić, czy lokalny serwis potrafi obsługiwać elektronikę, baterię i systemy pomiarowe. Dopiero takie porównanie pokazuje, który walec będzie najtańszy w całym okresie eksploatacji.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Jakie walce drogowe są obecnie dostępne w Europie?

W europejskich ofertach znajdują się m.in. BOMAG BW 177 BVO-5 PL, Dynapac CX9C i CP28, HAMM HD 10e–HD 12e, Ammann ARX 90-2 i ARX 110-2, Wacker Neuson RD24e i RD28e oraz SANY STR27C. Są wśród nich walce jednobębnowe, tandemowe, kombinowane i ogumione, dlatego poszczególne modele odpowiadają różnym etapom robót. Dealer powinien potwierdzić dostępność wybranej konfiguracji na polskim rynku.

Który walec drogowy najlepiej nadaje się do zagęszczania asfaltu?

Do asfaltu należy dobrać maszynę do szerokości pasa, grubości warstwy i etapu zagęszczania. Walce tandemowe zapewniają intensywne zagęszczanie bębnami, modele kombinowane łączą wibrację z działaniem ogumienia, a walce ogumione pomagają domknąć i wyrównać powierzchnię. Przykładami są odpowiednio HAMM HD 12e, Dynapac CX9C oraz Dynapac CP28.

Kiedy warto wybrać walec z oscylacją?

Walec z oscylacją warto wybrać, gdy trzeba ograniczyć przenoszenie pionowych drgań na budynki, instalacje, mosty albo cienkie warstwy nawierzchni. Taką możliwość oferują m.in. BOMAG BW 177 BVO-5 PL oraz odpowiednie konfiguracje lekkich walców HAMM i Wacker Neuson. Zastosowanie oscylacji nie zwalnia z kontroli dopuszczalnych drgań i warunków określonych w projekcie.

Jak długo może pracować elektryczny walec drogowy?

Elektryczny walec może obsłużyć typową zmianę, ale rzeczywisty czas działania zależy od intensywności wibracji, jazdy, temperatury i długości postojów. HAMM HD 10e–HD 12e wykorzystują akumulator 23,4 kWh, a BOMAG BW 100/120 AD e-5 około 25 kWh. W przypadku HAMM pełne ładowanie trwa około 7,5 godziny z instalacji 230 V albo około 4 godzin przy 400 V, dlatego przed zakupem trzeba odtworzyć rzeczywisty cykl pracy i sprawdzić dostępne zasilanie.

Na co zwrócić uwagę przed zakupem walca drogowego?

Przed zakupem należy sprawdzić masę operacyjną i transportową, szerokość roboczą, amplitudę, częstotliwość, siłę odśrodkową, rodzaj bębnów oraz system pomiaru zagęszczenia. Trzeba też ocenić widoczność krawędzi roboczych, możliwość przesunięcia bębnów, koszt transportu, warunki gwarancji i kompetencje lokalnego serwisu. W wersjach elektrycznych dochodzą pojemność oraz gwarancja baterii, czas ładowania i moc dostępnego przyłącza.